‛आगे भागना चाहते हो बच्चु…!’

आपल्या महाराष्ट्राच्या मातीत साधंपन आणि अगदी ठासून भरलेलं सच्चेपन आहे. देशासाठी शहीद झालेला ‛हुतात्मा शिवराम हरी राजगुरु’ यांची प्रतिमा आठवली की आजही देशासाठी महाराष्ट्राच्या मातीचा त्याग, आत्मबलिदान, शौर्याची आठवण करून होते. अवघ्या बावीस, तेवीस वर्षाच्या आत बाहेरचे हे पोरं त्याकाळात क्रांतिकारक म्हणून देशभर चळवळी गाजवत होते. देश ज्यावेळी पारतंत्र्यात होता त्यावेळी एका विचाराने जवळ आलेले हे तरुण देश गुलामगिरीतुन मुक्त व्हावा यासाठी लढा उभारत होते. शिवराम हरी राजगुरु उर्फ रघुनाथ हा आपल्याच महाराष्ट्राच्या मातीतला ‛मनाचा सच्चा, वृत्तीनं निर्भय, शब्दाचा पक्का, ‛लढवय्या वीर’ आपल्या पुणे जिल्ह्यातील खेडचा. जे खेड आज राजगुरु नगर म्हणून याचं हुतात्म्याच्या नावानं ओळखलं जातंय.

‛राजगुरु उर्फ रघुनाथ’ हे क्रांतिकारक चळवळीत सहभागी झाल्यापासून भगतसिंहांचे जिव्हाळ्याचे अन जिद्दीचे मिञ होते. जिद्दीचे यासाठी की ते भगतसिंहांना आपला प्रतिस्पर्धी समजायचे. जिथं तिथं त्यांच्याशी स्पर्धाच. राजगुरूंना एका चिंतेनं कायम ग्रासलेलं असत. ते म्हणजे ‛भगतसिंह’ माझ्या आधी या देशासाठी हुतात्मा होऊ नयेत. कारण मला भगतसिंहांच्या आधी मरायचं आहे. मीच भगतसिंहांच्या आधी जाणार म्हणून संघटनेच्या समोर राजगुरूंचा एकच हट्ट होता. प्रत्येक चळवळीत पहिली गोळी चालवण्याची परवानगी मला दयावी. मला आधी जायचं आहे. सॅडर्सवर पहिली गोळी राजगुरूंनीच चालवली होती.

जानेवारी १९३० मध्ये जेलप्रशासनाने शब्द फिरवल्याने जेलमध्ये दुसऱ्यांदा उपोषण चालू होतं. त्यावेळी राजगुरुही होते. ब्रिटिश पोलिसांना मारण्यात आणि त्यांचा मारखान्यात सर्वांच्या पुढं आणि उपोषणातही राजगुरु सर्वांच्या पुढचं असत. सर्व क्रांतिकारक जेवण काय साधं पाणी सुद्धा पीत नसत इतकं कठोर त्यांचं उपोषण चालू होतं. कोणत्याही परिस्थितीत त्यांचं उपोषण हे तोडलं गेलं पाहिजे हा प्रयत्न जेल प्रशासण करायचं. उपोषण सुरू होऊन १३ दिवस लोटले होते. हे निगरगट्ट ब्रिटिश सरकार क्रांतिकारकांचा एवढा निर्दयीपणे छळ करायचं, त्यांना मारहाण करून खाण्यासाठी तोंड उघडण्याचा प्रयत्न करायचं पण हे पोरं काही आपलं तोंड अन्न – पाण्यासाठी उघडत नसत.

तोंड उघडत नसल्याने त्यांच्या नाकात नळी घालून त्यात दूध ओतण्याचा अयशस्वी प्रयत्नही ते करायचे. सरकार मागण्या मान्य करेना आणि क्रांतिकारकही माघे हटत नव्हते. एकदा राजगुरूंच्या नाकात नळी सोडताना ती नळी नाकातून त्यांच्या फेफड्यात गेली. जबरदस्तीने वरून दूध ओतलं पण ते दुध फेफड्यात गेल्याने राजगुरूंना निमोनिया व इन्फेक्शन झालं, डॉक्टरांच्या रिपोर्टवरून राजगुरूंची तब्यत अत्यंत खालावली होती. राजगुरूंना दवाखान्यात नेण्यात आले. राजगुरु एका कागदाच्या चिट्टीवर लिहून शिव वर्मांना ती देतात त्यात ‛सफलता’! असं त्यांनी लिहलं होतं. एकाचा तरी बळी दिल्या शिवाय क्रांतिकारकांच्या मागण्या मान्य होणार नव्हत्या. त्या बलीवेदीवर पुढं आपण जात आहोत याचा राजगुरूंना आनंद वाटत होता. पहिल्या उपोषणात १३ सप्टेंबर १९२९ रोजी यतींद्रनाथ दास हे क्रांतिकारक असेच हुतात्मा झाले होते.

जेल पोलिस अधिकाऱ्यांनी सर्वांना दवाखान्यात आणलं. सेंट्रल जेलमधून भगतसिंह आणि बटूकेश्वर दत्त हे देखील तिथं आणले गेले होते. राजगुरु दिवसेंदिवस मरणाच्या दाढेकडे ओढत जाऊ लागले. क्रांतिकारकांची तब्यत खालावत होती. क्रांतिकारकांच्या उपोषणाचा समर्थनार्थ जेलच्या बाहेर जनतेचं आंदोलन उभं राहिलं होतं. तेवढ्यात सरकारने मागण्याही मान्य केल्याने उपोषण माघे घेण्याचे ठरले. भगतसिंह राजगुरूंचे उपोषण सोडण्यासाठी हातात दुधाचा ग्लास घेऊन आले आणि म्हणाले ‛आगे भागना चाहते हो बच्चु !’ तर राजगुरु म्हणतात ‛मी विचार केला होता की पुढं जाऊन तुझ्यासाठी एखादी खोली बुक करावी ! पण नौकराशिवाय तुला प्रवास करणं अशक्य आहे असं दिसतंय !’ यावर दोघेही हसले, राजगुरूंनी भगतसिंहांच्या हाताने दूध घेऊन उपोषण सोडलं..!

सॅडर्स मर्डर भगतसिंह, राजगुरु आणि आझाद यांनीच घडवून आणला होता. त्यावेळी लाहोर सोडताना पोशाख बदलून भगतसिंहांचा जो नौकर होता. तो शिवराम हरी राजगुरु उर्फ रघुनाथ हा होता. मित्रत्व निभावन्यात त्यांची स्पर्धा तर होतीच पण या आपल्या देशाच्या मातीसाठी लढत लढत भगतसिंहांच्या आधी मरण्याची इच्छाही होती. त्यांनी देशासाठी भोगल्यात एवढ्या यातना आणि कष्टं. काय पोरं होती ही पहा. आजची जगण्यातली स्पर्धा पाहून त्यांची देशासाठी मरण्याची स्पर्धा आठवते. हा ‛राजगुरु’ आपल्या महाराष्ट्राचा होता जो आज या देशाची, राष्ट्राची संपत्ती झाला आहे..!

संदर्भ – संस्मृतियां

#क्रांतिपर्व
#राष्ट्रप्रथम 🇮🇳
#इंकलाब_जिंदाबाद
#शहीद_दिवस_२३_मार्च

© रामदास कराड

Advertisements

मला असा एकही दिवस आठवत नाही की ज्या दिवशी भगतसिंहांच्या हातात मी एखादं तरी पुस्तक पाहिलं नाही..!

डोक्यावर ब्रिटिश हॅट, अंगावर जॅकेट तर कधी पंजाबी पगडीत, अत्यंत बोलके डोळे, नेटकंचं रूबाबदार मिसरूडं फुटलेलं, काटक शरीररष्टी लाभलेलं, उंचपुरा, गोरा गोमटा, हातात पिस्तूल असलेला ‛भगतसिंह’ आजवर सर्वांनी पाहिलाय. पण हातात आणि जॅकेटच्या खिशात कायमच एक, दोन पुस्तकं बाळगणारा भगतसिंह किती जणांनी जाणलाय हा प्रश्नच आहे. नव्हेतर हा भगतसिंह फार कमी लोकांना माहीत आहे.

अगदी बालपणापासून भगतसिंह पुस्तकं वाचण्यात दंग असत. लाला लजपतराय यांनी स्थापन केलेल्या द्वारकादास वाचनालयाला त्यांनी आपलं घर बनवलं होतं. त्या वाचनालयात भगतसिंह नेहमीच पुस्तकांत हरवलेले असायचे. कायम वाचनात गडलेले असत. वाचनाची त्यांची एवढी भूक होती की अक्षरशः भगतसिंहांना ते द्वाराकादास वाचनालय आणि तेथील पुस्तकं वाचायला कमी पडायचे. इतकं प्रचंड दांडगं आणि टोकाचं वाचन भगतसिंहांचे होते. त्यांचा वाचनाचा हातखंडा फार तगडा होता. विशेषतः चौफेर वाचन त्यांचं होतं. त्यांनी पाठवलेल्या पत्रातून, त्यांचे पेपरमध्ये छापून आलेले लेख, नौजवान भारत सभेचे घोषणा पत्र, कोर्टात पुस्तकातील मजकुराला धरून दिलेली उदाहरणं, केलेली वक्तव्य यातून त्यांचे वाचन व हिंदी, उर्दू, इंग्रजी या भाषेवरील भगतसिंहांचे प्रभुत्व लक्षात येतं.

क्रांतिकारक चळवळीत कारागृहाच्या आत आणि बाहेर भगतसिंहांचा सहवास अनुभवलेले त्यांचे सहकारी शिव वर्मा लिहतात – भगतसिंहांना वाचनाची प्रचंड आवड होती. इतकी की ते अखंड वाचनात बुडलेले असत. जेंव्हा संघटनेच्या संबंधित कामासाठी भगतसिंह कानपुरला यायचे त्यावेळी मी (शिव वर्मा) आणि जयदेव राहत असलेल्या खोलीत आमच्या सोबत राहत असतं. भगतसिंह कानपूरला येताना प्रत्येकवेळी त्यांच्या सोबत दोन, चार तरी पुस्तकं नेहमीच असायाची. आम्ही राहत असलेल्या खोलीत भगतसिंहांचा सर्वात जास्त वेळ हा वाचनात जायचा. विक्टर ह्युगो, हलकेन, टॉलस्टॉय, ड्रौस्टोवस्की, गिर्की, बर्नार्डशा, डीकेन्स, असे अनेक त्यांचे प्रिय लेखक होते.

जेंव्हा शिव वर्मा आणि जयदेव महाविद्यालयातुन परत खोलीवर जायचे. तेंव्हा भगतसिंहांशी चर्चा करायचे तर त्या चर्चेत अधिक विषय हा भगतसिंहांनी वाचलेल्या पुस्तकांचाचं असायचा. ते त्या पुस्तकांबद्दल तर सांगायचेच पण भगतसिंह जे वाचायचे ते आपल्या (शिव – जयदेव ) सहकाऱ्यांनीही आवर्जून वाचावं असा आग्रह धरायचे. त्यात ते कधी कधी क्रांतिकारकांच्या कथाही सांगत असत कुका विद्रोह, गदर पार्टीचा इतिहास, कर्तार सिंह सराभा, सूफी अम्बाप्रसाद यांचं जीवन, बब्बर अकाली दल यांच्या शौर्याच्या कहाण्या सांगताना भगतसिंहांची वर्णन शैली इतकी आकर्षक आणि जबरदस्त होती की पुढं शिव वर्मा लिहतात की मी आणि जयदेव महाविद्यालयाच्या सुट्टीच्या आधीच भगतसिंहांकडे आपसूक ओढले जायचो. त्याची बोली भाषा इतकी प्रभावी होती. पुढं फरारी जीवनात भगतसिंहांच्या बरोबरही राहण्याच्या योग आला तेंव्हा तर पुस्तक आणि पिस्तुल हे दोन शस्त्र चोवीस तास कायमच त्यांच्या सोबत होती. मला असा एकही दिवस आठवत नाही की ज्या दिवशी भगतसिंहांच्या हातात मी एखादं तरी पुस्तक पाहिलं नाही..!

इस कदर वाकिफ है.. मेरी कलम मेरे जज़बातों से.. गर मैं इश्क भी लिखना चाहूँ तो भी ‛इंकलाब’ ही लिखा जाता है – भगतसिंह ✍️

ते वाट चुकलेली वेडी पोरं नव्हते तर ते अत्यंत कमी वयात देशभक्तीने पेटलेले होते. वैचारिक अधिष्ठान कमवलेले तरुण होते. स्वातंत्र्याच्या ध्येयाने झपाटलेले हे नवखे पोरं देशासाठी आपलं सर्वस्वं त्यागायला निघाले होते..!

(शिव वर्मा यांच्या आठवणीतून)

#क्रांतीपर्व
#राष्ट्रप्रथम🇮🇳
#इंकलाब_जिंदाबाद
#शहीददिवस_२३_मार्च

© रामदास कराड

भगतसिंह गेला, घर सोडून गेला, आपल्या देशासाठी स्वतःच्या सुखावर निखारा ठेवून गेला..!

उणंपुरं २३ वर्ष ५ महिने २५ दिवसांचं आयुष्य वाट्याला आलेलं, देशभक्तीच्या ध्येयाने भारलेलं. वयाच्या १५ व्या वर्षी घराचा उंबरा ओलांडला तो देशाच्या पायात बांधलेल्या बेड्या तोडण्यासाठी. उपाशीपोटी भटकंती, वनवण अन भ्रमंती स्वीकारली. क्रांतीची मशाल पेटवली. देश आणि देशबांधवांची गुलामगिरीच्या जोखडातून मुक्तीसाठी.

भगतसिंह लाला लजपतराय नॅशनल कॉलेज लाहोर येथे शिक्षण घेत होते त्यावेळी त्यांचे वडील किशनसिहांनी आपल्या वृद्ध आईच्या ईच्छेसाठी आईच्या डोळ्यासमोर भगतसिंहांनी लग्न करावे. असा हट्ट आपल्या मुलाकडे धरला होता. त्या आशयाचे पञ किशनसिंहांनी भगतसिंहांना पाठवलं पण भगतसिंहांना ते मान्य नव्हतं. कारण त्यांचं आधीच या देशाशी आणि देशाला स्वातंत्र्या मिळवून देणाऱ्या संघर्षाशी लग्न झालं होतं. स्वतःच्या लग्नाला नकार देणाऱ्या भगतसिंहांवर अत्यंत बालवयात देशभक्तीचा ज्वर किती चढलेला होता ते त्यांनी आपल्या वडीलांना लिहलेल्या पत्रातून अगदी सूर्यप्रकाशा एवढं स्वच्छ दिसून येतं. ते पत्रातून लिहतात ‘वृद्ध आईच्या हट्टासाठी तुम्ही माझे लग्न करू इच्छित आहात पण आपण ही गोष्ट विसरला आहात की भारतमातेची ३५ कोटी मुले आज दुःखात जगत आहेत’

जेंव्हा या लग्न नकाराच्या बाबतींत भगतसिंहांची समजुत काढण्यासाठी किशनसिंह लाहोरला येणार आहेत असं त्यांना समजले, तेंव्हा भगतसिंहांनी लाहोर तर सोडलं, त्याचबरोबर आपलं घरही देशासाठी सोडलं. ते कायमचंच. पण जाताना किशनसिंहासाठी खालील पञ ठेवले.

आदरणीय पिताजी,
नमस्ते..
मी माझे जीवन भारतीय स्वातंत्र्याच्या विचारांच्या उच्च ध्येयासाठी अर्पण केले आहे. त्यामुळे आरामदायी व प्रापंचिक सुखांचे आकर्षन यांना माझ्या जीवनात काहीच स्थान नाही. तुम्हाला आठवत असेलच, की मी लहान होतो तेंव्हा आजोबांनी माझ्या मुंजीच्या वेळी जाहीर केले होते, की मला देशसेवेसाठी अर्पण करण्यात आले आहे. म्हणूनच मी त्यावेळची प्रतिज्ञा पूर्ण करत आहे. तुम्ही मला माफ कराल अशी आशा आहे..!

‛आपला आज्ञाधारक’
भगतसिंह

त्याच वेळी भगतसिंह लाहोर येथील आपल्या मित्रांना सांगतात की ‛गुलाम भारतात जर आपले लग्न झाले तर मृत्यू हीच आपली वधु असेल’ घरात एक विधवा आहे आणि एक काका फरारी आहेत, घरात आणखी एक विधवा नको, एका तरुण मुलीचं आयुष्य मी खराब करणार नाही.. (या वेळी भगतसिंह यांचे वय १५ वर्ष होतें)

भगतसिंहांची आपल्या ध्येयाप्रती, देशाप्रती किती निस्सीम निष्ठा होती. तेही किती कमी वयात ते या पत्रातून स्पष्ट होतं. एखाद्या मुलीचं आयुष्य आपल्यामुळं खराब होऊ नये हा उच्च कोटीचा त्यांचा अत्यंत कमी वयातील विचार त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचं सर्वोच्चं दर्शन घडवतो. असे दैदीप्यमान विचार, उच्च आदर्श आणि उदात्त हेतू असणारे देशासाठी सर्वस्व त्याग करत हसत हसत मृत्यूला अलिंगन देणाऱ्या ध्येयधुरंधर देशभक्त भगतसिंहंसारख्या शूरवीरांचे नित्य स्मरण होत राहणं हीच आजच्या काळातील तरुणांची खरी जवाबदारी आहे, नव्हेतर ते कर्तव्य आहे म्हणूनच हा लेख प्रपंच..

संदर्भ – शहीद भगतसिंह समग्र वाड्मय
#क्रांतीपर्व
#शहीददिवस २३ मार्च १९३१ – २०१८
#राष्ट्रप्रथम🇮🇳
#इंकलाबजिंदाबाद

© रामदास कराड

उशिरा आलेलं शहाणपण…;

आयुष्यात आपल्याला काय हवंय…? आपण कसे आणि नेमके कोठे असायला हवंय..? हे फारचं कमी वेळा कमी लोकांनाच कळतं.. पण ज्यांना हे वळतं तेच बदल घडवतात, जीवनात परिवर्तन तीच लोकं घडवून आणतात.. योग्य वेळी योग्य समज प्रत्येकालाच येतेच असं नाही राजेहो.. पण वेळीच आपण काय करतोय त्याचं आत्मपरीक्षण करायला हवं.. जागं व्हायला हवं, जागृत होऊन आपण वेळीच सावध व्हायला हवं.. वेळ हा खरंच कापरा सारखा असतो तो उनाडक्या करत कधी भुर्रर्रर्रर्रर्रकन उडून जातो तो खरंच कळत नाही मग पुन्हा हतबल नि हताश आपल्या हातीही काहीच उरत नाही, वयानं वाढलं तरी पोरपण जात नाही पण ते पोरपण सत्कर्मी लागलं पाहिजे हेही तितकंच खरं..

एखादी गोष्ट जर आपल्या हातीच नसेल तर त्याची खंत करू नये पण आपल्या हाती असूनही त्याचं महत्वं आपल्याला समजू नये हे फार वाईट. समजत नाहीच, अनेकांना अनेकदा सुचतही नाही सांगणारं, बोलणारंही कुणीच नसतं म्हणून कदाचित कळतही नाही आणि समजावून सांगणारं कुणी असेल तरी पण त्यावेळी त्याचं महत्व गांभिर्यानं जाणून घेण्याच्या मनस्थितीत आपणही नसतो. मग काय..? समज येते पण वेळ निघून गेलेली असते, त्या त्या वेळेस ज्या त्या गोष्टी आपल्याला करता, शिकता आल्या नाहीत यासाठीच स्वतःच मन कुरतडत बसतो आपण. तेही स्वतःच स्वतःला असंख्य दोष देत. आपल्याला कळलं नाही याची खंत माञ जिव्हारी लावून घेत आयुष्यभर मानत बोचत राहते वेदनेसारखी तीही अगदी कायमचीच..

राजेहो.. जीवन हे अखंड आहे, असतंही त्याचे भाग करता येत नाहीत की तुकडेही पाडता येत नाहीत, एखादं उद्दिष्ट निवडल्यानंतर आपल्याला पूर्णपणे त्या उद्दिष्टांचा पाठलाग करावा लागतो, त्याचसाठी स्वतःला झोकून द्यावं लागतं, त्या धेय्यासाठी जीवन अर्पावं लागतं मग त्यात इतर कोणत्याही अवास्तव गोष्टींचा विचार सुद्धा करून चालत नाही.. यश अपयश हा पुढचा प्रारब्धाचा भाग.. माणुस कितीही महत्वकांक्षी असला तरी परिस्थिती पुढे त्याला कधी ना कधी झुकावं लागतचं.. आयुष्य अशाच मार्गाने चालत असतं, नवनवीन वळणं घेत, काहीसं धक्के देत, भरपूर अनुभव देत धावत असतं, आयुष्यात सर्वच गोष्टींचा अनुभव आपण घेत बसलो तर आयुष्य संपून जाईल पण अनुभव संपणार नाहीत, अनुभवच यावा हे गरजेचं नाही, काही गोष्टी दुसऱ्याच्या अनुभवांवरून अनुमान काढून जाणायच्या असतात तर काहींच्या बाबतीत आपण एखाद्याच्या सांगण्या, बोलण्यावर विश्वास ठेवायचा असतो. अनुभवाने माणुस मोठा होतो ही गोष्ट कितीही जरी खरी असली तरी ती त्या निसटून गेलेल्या वेळीची उणीव कधीच भरून काढू शकत नाही..

आयुष्यातील कुठल्याही कठीण प्रसंगानंतर ‘असं का?’ पेक्षा ‘आता पुढे’ हा प्रश्न स्वतःला विचारायला हवा कारण त्या प्रश्नात अनेक उत्तरं दडलेली असतात.. पण हे प्रश्न आपल्याला कधी कळतील जेंव्हा आपण सजग, जागृत आपण काय करतोय याचा विचार करत असू तेंव्हाच. गेलेली वेळ परतवून येत नाही ती फक्त आहे तशी स्विकारावी लागते पण कळूनही वाहत जाणं म्हणजे शुद्धमूर्खपणाचं लक्षण. वाया जात असलेला, गेलेला प्रत्येक क्षण हा अपयशाला कारणीभूत असतो राजेहो.. स्वस्थ बसणं अनेकदा माणसाला अस्वस्थ करतं अनुभवाने आपण शहाणे होतो खरं.. पण “उशिरा आलेलं, सुचलेलं शहाणपण हे अनेकदा फक्त नि फक्त शोकांतिकाच देत असतं.. राजेहो..”

“आपुलाच वाद आपल्याशी काय म्हणावं अश्या स्थितीला.. अनुभवांती व्यक्त होतोय.. राजेहो..”

©रामदास कराड

सकारात्मक प्रवाह ,,,,

आयुष्यात आलेल्या प्रसंगात, वादळात अनेक दुःखाचा, संकटांचा धीरोदात्तपणे सामना करणारे मोठी लोकं गृहकलहात, संसाराच्या फेऱ्यात अडकून पडले, कधी स्वतःच्या शहाणपणात तर कधी स्वतःचंच खरं करण्यात अनेकांचं आयुष्य असंच निघून गेलं याचं आपल्या वेड्या कुंपनात गुंतून, गुरफटून अशी कित्येक जण आपलं उज्वल भविष्य सुद्धा हरवून बसले आहेत..

पण प्रत्येक संकट, अनंत यातना असंख्य अडचणी सोसून, भोगून घरा, दारातील अडचणींतून बाहेर पडत काहीजनांनीच स्वतःचं भविष्य स्वतःच बनवलं आणि घडवलं, काहीतरी बनण्याच्या, वेगळं काहीतरी करण्याच्या इर्षेनं कोणत्याही परिस्थितीत झटत राहिले, जन्मानं मिळालेल्या प्रारब्धाशी दोन हाथ करत आपल्या भविष्यासाठी झुंजत राहिले, भोग भोगत अनेक अपयशही पचवले, पहाडा प्रमाणे कितीतरी मोठं दिव्यं ऐरावत मोजक्यांनीच अगदी लिलया पेललं, तप्त अग्नीत तावून, सुलाखून सोनं झाले, त्याच लोकांना ‘यश’ मिळालं, त्यांनीच इतिहास घडवला आणि त्यांनीच इतिहास लिहलाही.. 

याच अन अश्याच माणसांच्या भरभक्कम बाहूच्या अंगाखांद्यावर हे लखलखनारं जग आज तरलं आहे, याच लोकांच्या अंगात ठासून भरलेल्या हार न मानणाऱ्या ‘विर’ वृत्तीमुळं आणि त्यांच्याच ताकदीवर हे जग आज उभं आहे..

©रामदास

सुना है हर बात का जवाब रखते हो तुम..

क्या तन्हाई का भी इलाज रखते हो तुम..

“एकांत….”

लोकांच्या गोतावळ्यात राहूनही आपण एकटेच असतो, त्यापेक्षा थोडसं सगळ्यांपासून लांब एकांताच्या आश्रयात निघून जावं, स्वतःच्या मनाच्या शांती करिता.. कधी कधी नात्यात नवनिर्मितीसाठी दुरवाही असायला हवा, त्या दुराव्यानं आपल्याही लक्षात येतं की आयुष्यातील सोबतीचं ‛आपलं वर्तुळ’ आपल्याला नव्यानं आखण्याची गरज आहे, लोकांच्या गर्दीत मोजकीच पण आपली माणसं असावीत, थोडेच पण अगदी मनापासून आपले असलेले सोबती.. माणसाने शरीराने सोबत असण्यापेक्षा मनाने सोबत करायला हवी, नातं यालाच तर म्हणतात ना.?

आपलं त्यांच्याशी अन त्यांचं आपल्याशी असणारं नात्यातलं भांडण, राग, लोभ, वाद हे आपल्या एकमेकांच्या हितासाठी असावेत आणि असतातही पण बऱ्याचदा आपण एखाद्याच्या भल्यासाठी एखाद्याशी अबोल राहतो पण त्यांनाच आपल्या त्या अबोल पनाची किंमत रहात नाही, समोरच्याच्या मनाची काळजी आपण आपल्या मनापेक्षा जास्त घेतो याची जाणीव असणं म्हणजेच नातं.. कुठलंही नातं व्यक्ती अपघाताने/प्रयत्नाने जोडतो आणि ज्याच्या त्याच्या व स्वतःच्या कर्माने तो ते गमावतो.. परिस्थिती, नशीब, ही फक्त गमावल्यानंतरची वरवरची फक्त कारणे.. आपल्याशी प्रामाणिक भावनेने जोडलेली, वेळ प्रसंगी एकमेकांच्या हितासाठी एकमेकांवर हक्कानं राग वक्त करणारी माणसं म्हणजे आपली खरी “सोबत” अन तेच खरं “नातं”..

© रामदास कराड